چالش پیرامون مخاطب ده آیهی آغازین سوره «عبس» همواره یکی از مباحث جنجالی در میان مفسران بوده است؛ چرا که مفاد ظاهرآیات با آموزه عصمت مطلق پیامبر اکرم (ص) ناسازگار به نظر میرسد. در این راستا، گروهی از مفسران با هدف صیانت از عصمت، مخاطب آیات را شخصی غیر از پیامبر (ص) معرفی کردهاند. در مقابل، مفسرانی دیگر مخاطب را شخص نبی مکرم (ص) دانسته، اما یا از تبیین ناسازگاری آن با عصمت بازمانده و یا به توجیهاتی قابلخدشه روی آوردهاند. پژوهش حاضر با هدف رفع این تعارض و ارائه خوانشی نو، به نقد و بررسی دیدگاههای موجود پرداخته است. روش تحقیق در این مقاله، توصیفی-تحلیلی با تکیه بر استدلالهای درون متنی و تحلیل نظاممند سیاق است. یافتههای تحقیق نشان میدهد که با تکیه بر دلایل حجیت ظواهر قرآن و با استناد به ۳۶ آیه دیگر که در آنها پیامبر (ص) به صورت مستقیم یا غیرمستقیم از حرصِ مفرط بر هدایت افراد پند ناپذیر نهی شدهاند، میتوان الگویی جامع ارائه داد. بر این اساس، آیات سوره عبس نه در مقام توبیخ، بلکه در مقام تبیین اولویتهای تبلیغی است. نتایج نشان میدهد که آیات این سوره، هماهنگ با هندسه کلی قرآن، ضمن خطاب به پیامبر (ص)، بر ساحت عصمت خدشهای وارد نمیسازد.
