پژوهش های قرآن و حدیث

پژوهش های قرآن و حدیث

ارزیابی تطبیقی دیدگاه طبری شافعی و قرطبی مالکی درباره برتری حضرت مریم بر حضرت زهرا بر اساس تراث اهل سنت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه معارف اهل بیت علیهم السلام دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.
2 دانش آموخته‌ی پسا دکتری، دانشگاه اصفهان
10.22059/jqst.2026.411783.670611
چکیده
بررسی تطبیقی دیدگاه عالمان مسلمان در زمینه‌های گوناگون، همواره مورد توجه دانشمندان بوده است؛ چرا که سهم بسزای آن در رشد و کارآمدی دانش تفسیر، بر همگان هویدا است. این اهمیت زمانی دوچندان می‌شود که آرای عالمان مذاهب مختلف مورد مقایسه قرار گیرد. از جمله مفسران نامدار، محمد بن جریر طبری شافعی، صاحب تفسیر «جامع البیان عن تأویل آی القرآن» و قرطبی مالکی هستند که تأثیرگذاری آنان بر سنت تفسیری، پژوهش در آرایشان را ضروری می‌سازد. از جمله مباحث مورد توجه این دو مفسر، برتری حضرت مریم سلام الله علیها بر حضرت زهرا سلام الله علیها است؛ دیدگاهی که با نظر غالب سایر عالمان اهل سنت هم‌خوانی ندارد. از آنجا که قرطبی افزون بر این برتری، قائل به مقام نبوت برای حضرت مریم شده است، پژوهش حاضر با اتخاذ رویکردی انتقادی و با تکیه بر مبانی درون‌گفتمانی اهل سنت (آیات قرآن، مبانی رجالی و روایات)، دیدگاه این دو مفسر را در مقایسه با آرای سایر عالمان این مکتب مورد واکاوی قرار می‌دهد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که دیدگاه طبری و قرطبی نه تنها در برابر آراء سایر عالمان اهل سنت از اولویتی برخوردار نیست، بلکه ادله آنان با مبانی علمی تراث اهل سنت نیز سازگار نبوده و قابل نقد است. این پژوهش می‌کوشد با پرهیز از رویکردهای برون‌مذهبی، استناد به مبانی خود مفسران اهل سنت را به عنوان معیار داوری برگزیند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

دوره 59، شماره 1
بهار و تابستان 1405
شهریور 1405