در تحلیل آیات نخستین سورۀ عبس سه دیدگاه که هر یک با اشکالاتی مواجه‌اند، مطرح است. پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی تلاش می‌کند بر مبنای «انسجام سوره» و «سبک بیانی قرآن» به ارائۀ تحلیلی نو بپردازد. این بررسی نشان می‌دهد دو آیۀ نخست گزارشگر رفتاری بی‌ادبانه نسبت به پیامبر (ص) و نه شخص نابینا است و این آیات در ساختار سوره به‌مثابه شالوده عمل می‌کند و دیگر آیات در راستای تحلیل این دو آیه قرار دارند. برای مثال آیات سوم و چهارم که در آنها امید به ایمان تازه‌وارد آمده، در راستای تسلی‌خاطر پیامبر (ص) هستند. آیات پنجم تا هفتم که گزارشگر تلاش پیامبر (ص) برای ایمان مخاطب نخست‌اند، همسو با شمار دیگر از آیات قرآن‌‌اند که پیامبر را مشتاق ایمان آوردن کافران معرفی می‌کنند. پیام اصلی این آیات خارج نمودن وظیفۀ هدایت مخاطب مستغنی از عهدۀ پیامبر (ص) است. آیات هشتم تا دهم همسو با دیگر آیاتی‌ هستند که در آنها دوگانه خارج نمودن وظیفۀ هدایت مخاطب رویگردان از عهدۀ پیامبر، و توجه دادن پیامبر (ص) به مومنان دیده می‌شود. پیام اصلی این آیات کم‌اهمیت جلوه دادن ایمان پشت‌کنندگان و خارج نمودن وظیفه هدایت آنها از عهده پیامبر (ص) است. هدف آیات شانزدهم تا نوزدهم بیان این نکته است که پشت‌کردن فرد خاطی به پیامبر (ص) در هنگام قرائت قرآن و چهره در‌هم‌کشیدن، چیزی از مقام والای قرآن نمی‌کاهد. همچنین بررسی نشان می‌دهد موضوعاتی که بعد از بحث «تولی» در سورۀ عبس آمده، در دیگر سوره‌ها همراه با بحث «تولی» مطرح شده‌ است.