پژوهش های قرآن و حدیث

پژوهش های قرآن و حدیث

امکان‌سنجی بی‌نیازی کتاب‌ کافی از ارزیابی سندی؛ نقدی بردیدگاه‌ حضرت‌آیت‌الله‌ شبیری‌زنجانی مبنی بر لزوم ارزیابی‌ سندی احادیث کافی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 استادیار گروه فقه و مبانی حقوق دانشکده الهیات دانشگاه تهران، تهران، ایران.
10.22059/jqst.2026.414826.670645
چکیده
پذیرفتنی است که ستایش‌های‌‌انبوه پیرامون‌کتاب‌کافی وکلینی،‌به‌درازا کشیدن‌زمان‌تألیف یا ادعا‌ عرضه‌آن به امام عصر(عج)،دلایل‌نیرومندی نیستند تا به درستیِ یکایک‌روایات کافی رهنمود کنند‌لیک،گواهی‌کلینی برصحت‌روایات‌وپافشاری او بریادکرد زنجیره‌راویان درخوردرن‌ است؛کلینی درپیش‌گذارده کتاب،به‌صحت روایات‌کافی گواهی می‌دهد و عمل به احادیث کتاب‌خویش را عمل به آثار صحیحه دانسته است.بااینهمه،ویژه‌دانان رجال،از آن دسته،حضرت‌‌آیت‌الله شبیری‌زنجانی(حفظه‌الله) با درانداختن‌اشکالاتی‌‌چند،گواهی‌کلینی را در دوگانه قلمروی دلالت و حجیت ناکارآمد پنداشته‌ و به بایستگی ارزیابی‌سندی گراییده‌اند.نوشتگر این پژوهش با رویکردی تحلیلی‌انتقادی به سنجش‌گری و واکافت ایرادات مطرح‌شده همت گمارده است.دستاوردهای‌جستار پیش‌رو نشان می‌دهد که همدلی با اشکالات‌رجالیان دشوار است؛از سویی،ظهور گواهی ‌کلینی ‌همه روایات‌ دربرمی‌گیرد و مخصصی از این ظهور فرونمی‌‌کاهدافزون براین،تضعیف‌برخی راویان‌کلینی به‌دست‌رجالیان،ازآن رو که به جهت پایه‌‌مندی در حدس،استلزام اجتماع وثاقت و ضعف در ناقل/ناقلان از راویِ تضعیف شده (تناقض درارزیابی رجالیان)،ونیز ناشناختگی زنجیره‌‌تضعیف،بی‌اعتبار است،ناقض‌گواهی‌کلینی بر صحت نیست.از دگر سو،ایراد حدسیت‌گواهی‌ِ و ویژه‌سازی حجیت آن به شخص‌کلینی نیز بی‌پایه می‌نماید؛نخست،ایرادحدسیت،بگونه‌ای‌متعاکس حجیت‌ارزشیابی‌های‌رجالیان را نیز می‌ستاند.دوم،قراین‌حدسی ادعا شده انحلال بهحس دارند،سوم،پافشاری‌کلینی بر یادکرد پیوسته اسناددرسراسر کافی نشان از تصحیح‌مبتنی بر وثاقت‌حسی راویان دارد.همچنین بافرض تکیه کلینی برقراین‌حدسی،گفتهِ او ظن نیرومندتری از قراین‌حدسی رجالیان پدید می‌آورد.درپایان،تذکار این نکته بایسته است که نتیجه این جُسته تنها بی‌نیازی‌کافی از ارزیابی‌سندی است نه رواداشت استناد به‌کلیه روایات‌کافی.وانکه،شاسته است روایات با سنج‌مایه بداهت‌عقلی و اخلاقی آزموده شوند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

دوره 59، شماره 1
بهار و تابستان 1405
شهریور 1405