موسسه انتشارات دانشگاه تهران پژوهش های قرآن و حدیث 2008_9430 58 2 2026 03 20 A Semantic Analysis of Qiwāmah in Contemporary Arabic Discourse A Comparative Study of Traditionalist and Modernist Perspectives واکاوی تحول معنایی قوامیت با تکیه بر گفتمان معاصر عربی‏ تحلیل تطبیقی دیدگاه‌های سنت‌گرایان و تجددخواهان 519 542 106514 10.22059/jqst.2026.402008.670527 FA معبود اسمعیلی دانشجوی دکترا، گروه زبان و ادبیات عربی، دانشکدۀ ادبیات و زبان‌های خارجی، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران. فریبا علاسوند دانشیار، گروه مبانی نظری جنسیت، پژوهشکدۀ زن و خانواده، قم، ایران. Journal Article 2025 09 19 The concept of qiwāmah, as articulated in verse 34 of Sūrat al-Nisāʾ, has undergone a notable semantic transformation in contemporary exegetical literature under the influence of intellectual and social developments in recent centuries. In traditional readings—particularly within the Sunni exegetical heritage—qiwāmah was predominantly interpreted within a framework of domination, authority, and male superiority. However, with the emergence of the modern world and the rise of Islamic revivalist movements since the nineteenth century, this authority-centered interpretation has been increasingly challenged in contemporary intellectual discourses, thereby paving the way for the development of women-supportive readings. The central objective of this study is to explicate this semantic transformation, examine the processes through which it has occurred, and identify the linguistic and extra-linguistic mechanisms that have contributed to it within the context of contemporary Arabic intellectual discourse. Accordingly, the present research focuses on the perspectives of two major currents—traditionalism and modernism—embedded within this discourse, analyzing their interpretive frameworks as evidence for the semantic shift of qiwāmah. The findings reveal a clear tension between these two currents in both their interpretations of qiwāmah and their exegetical methodologies. Contemporary traditionalists, relying on a text-centered approach, tend to reinterpret qiwāmah in terms of “responsible leadership” and “protection.” In contrast, modernists, adopting a critical and rationalist approach, have undertaken a more fundamental reconstruction of the concept, shifting it from a notion of gender superiority to one grounded in gender justice and social responsibility, and even advancing the possibility of female qiwāmah. Thus, contemporary Arabic discourse reflects a gradual transition of qiwāmah from an authority-centered paradigm to a conditional, functional, and justice-oriented model. مفهوم «قوامیت» در آیۀ ۳۴ سورۀ نساء، در متون تفسیری معاصر و تحت تاثیر تحولات فکری و اجتماعی سده‌های اخیر، دستخوش تحولی معنایی شده‌است. در خوانش‌های سنتی، به‌ویژه در میراث تفسیری اهل‌سنت، قوامیت غالباً در چارچوب سلطه، استیلا و برتری مردان تفسیر می‌شد؛ اما با پیدایش جهان مدرن و برآمدن جریان نوزایی اسلامی از قرن نوزدهم، این خوانش سلطه‌محور در گفتمان‌های فکری معاصر به چالش کشیده شد و زمینه برای شکل‌گیری قرائت‌های حمایتی از زنان فراهم آمد. مسئله اصلی این پژوهش، تبیین این تحول معنایی، چگونگی تحقق آن و شناسایی سازوکارهای زبانی و غیرزبانی مؤثر بر آن در بستر گفتمان فکری معاصر عربی است. ازاین‌رو، پژوهش حاضر با تمرکز بر آرای دو جریان سنت‌گرایی و تجددخواهی در بطن این گفتمان، به تحلیل سازوکارهای این تحول معنایی می‌پردازد و این دیدگاه‌ها را به‌منزله شواهدی برای اثبات دگرگونی معنایی قوامیت بررسی می‌کند. یافته‌های تحقیق حاکی از تقابل این دو جریان در تفسیر قوامیت و اختلاف در روش‌های تفسیری است. بر اساس یافته‌ها، سنت‌گرایان معاصر با تکیه بر نص‌محوری، قوامیت را در قالب «ریاست مسئولانه» و «حمایت» بازخوانی کرده‌اند؛ درحالی‌که تجددخواهان با رویکردی انتقادی و عقل‌محور، به بازسازی بنیادین این مفهوم پرداخته و آن را از برتری جنسیتی به قلمرو عدالت جنسیتی و مسئولیت اجتماعی منتقل ساخته و حتی امکان قوامیت زنان را مطرح کرده‌اند. بدین‌سان، گفتمان معاصر عربی بیان‌گر گذار تدریجی قوامیت از الگویی اقتدارمحور به الگویی مشروط، کارکردی و عدالت‌گراست. https://jqst.ut.ac.ir/article_106514_3286474cd59f143bfb10e9c588eb0b92.pdf