موسسه انتشارات دانشگاه تهران پژوهش های قرآن و حدیث 2008_9430 58 2 2026 03 20 The Impurity or Purity of Wine in Qurʾānic Verses and Narrations A Ḥadīth-Based Juristic Analysis نجاست یا طهارت خمر در آیات و روایات‏ تحلیلی فقه‌الحدیثی 473 498 106510 10.22059/jqst.2026.411185.670603 FA محمد هادی مفتح دانشیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه قم، قم، ایران. Journal Article 2026 01 15 The question of the impurity (najāsah) or purity (ṭahārah) of wine (khamr) constitutes a disputed issue in Islamic jurisprudence, with significant practical implications for acts of worship. Despite the predominance of the view affirming the impurity of khamr among Imāmī jurists, the extent to which Qurʾānic verses and narrations substantiate this ruling remains subject to debate. This study adopts a descriptive–analytical method and a fiqh al-ḥadīth approach to reexamine the relevant Qurʾānic verses and narrations, assessing them in terms of both sanad (chain of transmitters) and meaning reliability. The Qurʾānic analysis reveals that the term “rijs” is used in multiple senses within the Qurʾān, and its application to technical impurity in the verse concerning khamr cannot be definitively established without clear contextual evidence—particularly given its association with matters not considered impure by jurists. On the level of narrations, the study finds that many of the reports cited in support of the impurity of khamr suffer from weakness (ḍaʿf) or contradiction (iḍṭirāb) in their chains of transmission, or, in terms of meaning, indicate only the impediment of prayer rather than intrinsic impurity. Conversely, numerous narrations with sound or reliable chains explicitly or strongly indicate the purity of khamr and its permission to the validity of prayer. The overall findings suggest that, from the standpoint of transmitted evidences and the principles of fiqh al-ḥadīth, establishing the impurity of khamr faces serious challenges, while the view affirming its purity appears to possess stronger support within a textual-analytical framework. مساله نجاست یا طهارت خمر از مباحث اختلافی در فقه اسلامی است که آثار عملی مهمی در حوزه عبادات دارد. با وجود شهرت قول به نجاست خمر در میان فقیهان امامیه، میزان دلالت آیات و روایات بر این حکم محل تردید است. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و با رویکرد فقه الحدیث، آیات و روایات مرتبط با خمر را بازخوانی کرده و آنها را از حیث ارزش سندی و دلالت بررسی می‌کند. بررسی قرآنی نشان می‌دهد که واژه «رجس» در قرآن کریم در معانی متعددی به کار رفته و اطلاق آن بر نجاست اصطلاحی در آیه خمر، بدون قرینه قطعی، قابل اثبات نیست؛ به‌ویژه با توجه به همراهی خمر با اموری که نجاست آنها مورد پذیرش فقیهان قرار نگرفته‌است. در بخش روایی نیز روشن می‌شود که بیشتر روایات مورد استناد برای اثبات نجاست خمر، یا از حیث سند ضعیف و مضطرب‌اند یا از نظر دلالت، تنها بر مانعیت نماز دلالت دارند و ظهور روشنی در نجاست ذاتی ندارند. در مقابل، روایات متعددی با اسناد صحیح یا موثق وجود دارد که به‌صراحت یا با ظهور قوی، بر طهارت خمر و عدم مانعیت آن برای صحت نماز دلالت می‌کنند. برآیند این بررسی نشان می‌دهد که از منظر ادلۀ نقلی و بر پایه اصول فقه الحدیث، اثبات نجاست خمر با چالش‌های جدی روبه‌روست و قول به طهارت آن، دست‌کم در چارچوب تحلیل نقلی، پشتوانه قوی‌تری دارد. https://jqst.ut.ac.ir/article_106510_85ee85cdd8db6de1f74e7faedbb91d76.pdf