موسسه انتشارات دانشگاه تهران پژوهش های قرآن و حدیث 2008_9430 58 2 2026 03 20 Reconsidering the Meaning of Ẓalūm in the Verse of the Trust (Āyat al-Amānah) بازکاوی معنای ظلوم در آیه امانت 417 434 106508 10.22059/jqst.2026.410448.670598 FA ابوالقاسم اوجاقلو استادیار، گروه معارف اسلامی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران Journal Article 2026 01 03 Verse 72 of Sūrat al-Aḥzāb, widely known as the Verse of the Trust (Āyat al-Amānah), is among the most challenging verses in Qurʾānic studies. According to the outward (ẓāhir) of the verse, God offered the Trust (amānah) to the heavens, the earth, and the mountains, but they refused to bear it, whereas the human being, described as ẓalūm and jahūl, undertook it. Most exegetes, presuming the commonly understood meanings of ẓalūm as “oppressive” and jahūl as “ignorant,” have interpreted the verse by attempting to resolve the apparent tension between its opening and concluding parts. The central difficulty lies in reconciling the divine Trust with the characterization of the human being as ẓālim and ignorant. Some exegetes have addressed this issue by restricting the generality of the term “human being”, interpreting the verse as referring only to those individuals who, due to ẓulm and jahl, betrayed the Trust. Others have viewed the attributes of ẓalūm and jahūl as latent human capacities that make the bearing of the Trust possible. Additional interpretations have also been proposed; however, from the perspective of this study, none successfully resolves the core problem of the verse. This article argues that neither the referents of the Trust nor the notion of human ignorance constitutes the primary difficulty. Rather, the central issue lies in the meaning of the term ẓalūm. Through an analysis of its semantic range in Arabic lexicon and literature, as well as consideration of the thematic objectives of Sūrat al-Aḥzāb and broader Qurʾānic teachings, it becomes evident that describing the human being as ẓalūm does not denote an intrinsic or essential ẓulm, nor injustice toward oneself or others. Rather, it signifies the capacity to endure hardship and suffering. Accordingly, the term “affliction-bearing” or “suffering-enduring” is proposed as a more appropriate equivalent for ẓalūm. آیۀ هفتادودوم سورۀ احزاب مشهور به آیۀ امانت یکی از آیات پر چالش میان قرآن‌پژوهان است. مطابق ظاهر آیه، خداوند امانت را به آسمان‌ها و زمین و کوه‌ها عرضه کرد اما آنها از پذیرش آن خودداری کردند ولی انسان که ظلوم و جهول بود آن را حمل کرد. اغلب مفسران با فرض معنای متبادر از ظلوم یعنی ستمگر، و جهول یعنی نادان به تفسیر آیه پرداخته‌اند و به حل تعارض میان مفاد صدر و ذیل آیه توجه داشته‌اند. تعارض میان امانت الهی و ستمکار و نادان بودن انسان مشکل اصلی آیه است. برخی از مفسران برای حل این مشکل با نفی عمومیت مفهوم انسان آیه را محدود به انسان‌هایی دانسته‌اند که به سبب ظلم و جهل به امانت الهی خیانت کرده‌اند. برخی نیز ظلوم و جهول بودن را از قابلیت‌های انسان می‌دانند تا اسباب حمل امانت فراهم باشد. دیدگاه‌های دیگری نیز مطرح شده اما از منظر این مقاله در هیچ کدام از آنها مشکل آیه حل نشده‌است. این مقاله نشان می‌دهد مصادیق امانت و جهل انسان مشکل‌ساز نیست. مسأله اصلی معنای واژه «ظلوم» است. با واکاوی معنای «ظلوم» در لغت و ادبیات عرب و ملاحظۀ مقاصد سورۀ احزاب و سایر آموزه‌های قرآن، روشن می‌شود «ظلوم» بودن انسان نه به معنی ستمگری ذاتی و جبلی، و نه ظلم به خود یا دیگری بلکه به معنی قدرت تحمّل رنج‌ها و سختی‌ها است و برابرنهاده «رنجور» برای «ظلوم» مناسب به نظر می‌رسد. https://jqst.ut.ac.ir/article_106508_e627950f5e88a42afc30d0708690dd05.pdf