موسسه انتشارات دانشگاه تهران پژوهش های قرآن و حدیث 2008_9430 58 2 2026 03 20 A Critical Evaluation of the Evidences and Foundations of Chronological Exegesis (tafsīr tanzīlī) of the Qurʾān and Its Methodological Status ارزیابی انتقادی ادله و مبانی تفسیر تنزیلی قرآن و جایگاه روش‌شناختی آن‏ 305 325 106503 10.22059/jqst.2025.404600.670546 FA روح الله محمدی استادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ علوم قرآنی، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، شاهرود، ایران. Journal Article 2025 10 19 Chronological exegesis (tafsīr tanzīlī), as an emerging approach in Qurʾānic studies, seeks to reconstruct the context of revelation and uncover the gradual process of moral and legal formation. In recent decades, this approach has attracted increasing attention among Qurʾān scholars. The present study, employing a descriptive–analytical method, aims to explicate and critically assess the rational and transmitted evidences, as well as the methodological foundations, of this interpretive approach. The findings indicate that the principal arguments advanced by proponents include reference to the codex of Imām ʿAlī (muṣḥaf al-Imām ʿAlī), narrations suggesting the absence of prohibition, the ijtihād-based arrangement of the current muṣḥaf, and its conformity with the prophetic mode of proclamation (sīrah tablīghiyyah). Additionally, several foundational assumptions are invoked, including the guidance-oriented nature of the Qurʾān, reliance on the Qurʾān in its own interpretation, the gradual nature of revelation, the interweaving of verses within sūrahs, coherence between verses and sūrahs, the absence of contradiction, and the coherence of consecutively revealed sūrahs. A critical evaluation of these evidences and foundations reveals that, despite the advantages of this method in reconstructing the context of revelation and understanding the gradual development of legislation, the claim of its exclusivity or absolute priority faces serious historical, methodological, and textual challenges. Accordingly, this approach cannot independently provide a comprehensive interpretation of the Qurʾān and should instead be employed as a complementary method alongside others, particularly sequential and thematic exegesis. تفسیر تنزیلی، به عنوان رویکردی نوظهور در حوزۀ مطالعات قرآنی، درصدد بازسازی فضای نزول و کشف سیر تدریجی تربیت و تشریع است که در دهه‌های اخیر مورد توجه قرآن‌پژوهان قرار گرفته‌است. این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی و با هدف تبیین، نقد و بررسی ادلۀ عقلی و نقلی و مبانی روش‌شناختی این رویکرد تفسیری انجام شده‌است. یافته‌های پژوش نشان می‌دهد که مهم‌ترین ادلۀ‌ موافقان، استناد به مصحف امام علی (ع)، روایات عدم منع، اجتهادی بودن ترتیب مصحف کنونی و مطابقت با سیرۀ ابلاغی پیامبر (ص) است. در کنار این ادله، مبانی‌ای همچون هدایت‌گری، تکیه بر قرآن در فهم، تدریج در نزول، تداخل آیات در سور، تناسب آیات و سور، عدم تعارض میان آیات و تناسب سور متوالی‌النزول مطرح شده‌اند. بررسی دقیق این مبانی و ادله نشان می‌دهد، گرچه این روش تفسیری در بازسازی فضای نزول و فهم سیر تدریجی تشریع مزایایی دارد؛ اما ادله قاطع بر لزوم انحصار یا اولویت مطلق آن با چالش‌های جدی تاریخی، روش‌شناختی و نقلی مواجه است. این روش به تنهایی قادر به ارائه تفسیری جامع از قرآن نیست و باید به عنوان یک روش مکمل در کنار دیگر روش‌ها، به ویژه تفسیر ترتیبی (مصحفی) و موضوعی، به کار گرفته شود. https://jqst.ut.ac.ir/article_106503_5b6340e0bd85c16302ef534a5b7e7dad.pdf